Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Экономика
Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Экономика
e-ISSN 1694-8734
DOI: 10.52754/16948734
Макала тапшыруу

Макала

Макаланы жүктөө

Криптовалюталардын жана алардын дүйнөлүк экономикага тийгизген таасири

Глеб Тростянский

Аннотация

Бул изилдөөнүн максаты криптовалюталардын дүйнөлүк экономикага жана каржы системаларына тийгизген таасирин ар тараптуу талдоо болгон. Криптовалюталар блокчейнге негизделген, ачык жана коопсуз транзакциялары бар санариптик активдер катары каралат жана алардын функциялары, ликвиддүүлүгү, транзакциялардын ылдамдыгы жана туруктуулугу фиат валюталары менен салыштырылат. Криптовалюталар тез чек ара аркылуу төлөмдөрдү жана жаңы каржылоо каналдарына жетүүнү камсыз кылаары, бирок волатилдүүлүктүн жогорулашы менен коштолору, ал эми фиат валюталары акча массасынын туруктуулугун жана өкмөттүн көзөмөлүн сактаары аныкталган. Изилдөө ыкмаларына стейблкоин капитализациясынын сүрөттөмө жана динамикалык анализи, эмиссиянын мүнөздөмөлөрүнө, жөнгө салууга, волатилдүүлүккө жана эл аралык колдонууга негизделген криптовалюталардын жана фиат валюталарынын салыштырмалуу анализи, айрым өлкөлөрдүн (АКШ, Кытай, Япония, Германия, Швейцария, Казакстан) кейс-стадилери жана графикалык маалыматтарды визуалдаштыруу кирген. Жыйынтыктар криптовалюталардын тез чек ара аркылуу эсептешүүлөрдү жүргүзүүгө мүмкүндүк берерин жана каржы технологияларынын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтерин, ал эми фиат валюталары акча массасынын туруктуулугун жана өкмөттүн көзөмөлүн сактаарын көрсөттү. 2023-2025-жылдарга карата стабилкоин капитализациясын жана чынжырдагы AUMду талдоо рыноктун институционалдашуусун тастыктады: 2024-жылы стабилкоин капитализациясы 200 миллиард доллардан ашкан, ал эми 2025-жылы 250-300 миллиард долларга жеткен, активдердин көлөмү 100 миллиард долларды түзгөн. Бул туруктуу чынжырдагы моделдердин калыптанышын жана санариптик активдердин каржы системасына интеграцияланышын көрсөтүп турат. Изилдөөнүн жыйынтыктары санариптик активдердин капиталды бөлүштүрүүгө, инвестициялык агымдарга жана каржылык туруктуулукка тийгизген таасирин тастыктайт жана глобалдык төлөм жана инвестициялык тармактардын андан ары өнүгүшүн алдын ала айтууга мүмкүндүк берет. Изилдөөнүн практикалык мааниси ченемдик стратегияларды иштеп чыгуу жана криптовалютаны улуттук каржы системаларына киргизүү үчүн жыйынтыктарды колдонуу мүмкүнчүлүгүндө жатат


Негизги сөздөр:

блокчейн; капиталдаштыруу; инвестициялар; каржы технологиясы; транзакциялар

https://doi.org/10.52754/16948734_2025_4(1)_08

Алуу булагы Том 4, № 1, 2025

Барактар 8-22

Колдонулган булактар Цитаталоо

Колдонулган булактар

  1. AbdelSalam, F.M. (2023). Blockchain revolutionizing healthcare industry: A systematic review of blockchain technology benefits and threats. Perspectives in Health Information Management, 20(3), article number 1b.
  2. Afolabi, J.A., & Olanrewaju, B.U. (2023). Cryptocurrencies and central banks’ monetary policy roles. International Journal of Electronic Finance, 12(2), 97-116. doi: 10.1504/IJEF.2023.129912.
  3. Azretbergenova, G., & Syzdykova, A. (2021). Assessing the global impact of cryptocurrencies. Economic Series of the Bulletin of the L.N. Gumilyov ENU, 3, 150-163. doi: 10.32523/2079-620X-2021-3-150-163.
  4. Badea, L., & Mungiu-Pupăzan, M.C. (2021). The economic and environmental impact of bitcoin. IEEE Access, 9, 48091-48104. doi: 10.1109/ACCESS.2021.3068636.
  5. Baimaganbetov, T., Sodnomova, M., & Aitmukhanbetova, E. (2023). Assessing the risk of currency digitalization in Kazakhstan. In Proceedings of the international conference on smart information systems and technologies (pp. 375-381). Astana: IEEE. doi: 10.1109/SIST58284.2023.10223488.
  6. Basile, G. (2022). A discussion on the Kazakh energy crisis of 2021: The role of cryptocurrency mining factories and the environmental implications. In 12th international scientific conference “Business and management 2022” (pp. 490-497). Vilnius: Vilnius Tech. doi: 10.3846/bm.2022.936.
  7. Benigno, G., & Rosa, C. (2023). The bitcoin-macro disconnect. Retrieved from https://www.newyorkfed.org/research/staff_reports/sr1052.
  8. Bianchi, D., & Babiak, M. (2022). On the performance of cryptocurrency funds. Journal of Banking & Finance, 138, article number 106467. doi: 10.1016/j.jbankfin.2022.106467.
  9. Bibi, S., & Yerzhan, I. (2025). Central bank digital currency and digital payment instruments: Kazakhstan’s experience between obstacles, threats and opportunities. Journal of Post Keynesian Economics, 48(3), 575-603. doi: 10.1080/01603477.2025.2503149.
  10. Caporale, G.M., & Plastun, A. (2020). Momentum effects in the cryptocurrency market after one-day abnormal returns. Financial Markets and Portfolio Management, 34, 251-266. doi: 10.1007/s11408-020-00357-1.
  11. Chen, K., & Tomblin, D. (2021). Using data from Reddit, public deliberation, and surveys to measure public opinion about autonomous vehicles. Public Opinion Quarterly, 85(1), 289-322. doi: 10.1093/poq/nfab021.
  12. CoinGecko. (2021). Yearly report 2020. Retrieved from https://assets.coingecko.com/reports/2020-Year-End-Report/CoinGecko-2020-Report.pdf.
  13. CoinGecko. (2022). Yearly report 2021. Retrieved from https://assets.coingecko.com/reports/2021-Year-End-Report/CoinGecko-2021-Report.pdf.
  14. Cumming, D., Drobetz, W., Momtaz, P.P., & Schermann, N. (2025). Financing decentralized digital platform growth: The role of crypto funds in blockchain-based startups. Journal of Business Venturing, 40(1), article number 106450. doi: 10.1016/j.jbusvent.2024.106450.
  15. De Vries, A. (2020). Bitcoin’s energy consumption is underestimated: A market dynamics approach. Energy Research & Social Science, 70, article number 101721. doi: 10.1016/j.erss.2020.101721.
  16. De Vries, A., & Stoll, C. (2021). Bitcoin’s growing e-waste problem. Resources, Conservation and Recycling, 175, article number 105901 doi: 10.1016/j.resconrec.2021.105901.
  17. Dow, S. (2019). Monetary reform, central banks, and digital currencies. International Journal of Political Economy, 48(2), 153-173. doi: 10.1080/08911916.2019.1624317.
  18. Fisch, C., Meoli, M., & Vismara, S. (2022). Does blockchain technology democratize entrepreneurial finance? An empirical comparison of ICOs, venture capital, and REITs. Economics of Innovation and New Technology, 31(1-2), 70-89. doi: 10.1080/10438599.2020.1843991.
  19. Gallersdörfer, U., Klaaßen, L., & Stoll, C. (2020). Energy consumption of cryptocurrencies beyond bitcoin. Joule, 4(9), 1843-1846. doi: 10.1016/j.joule.2020.07.013.
  20. Genc, H.O., & Takagi, S. (2024). A literature review on the design and implementation of central bank digital currencies. International Journal of Economic Policy Studies, 18, 197-225. doi: 10.1007/s42495-023-00125-9.
  21. Givens, A.D. (2025). Cryptocurrencies as a threat to U.S. homeland security interests. Laws, 14(1), article number 2. doi: 10.3390/laws14010002.
  22. Hütten, M. (2022). Cryptocurrencies and their significance in the financial system. Retrieved from https://www.bpb.de/shop/zeitschriften/apuz/geldpolitik-2022/507737/kryptowaehrungen-und-ihre-bedeutung-im-finanzsystem/.
  23. Huynh, A.N.Q., Duong, D., Burggraf, T., Luong, H.T.T., & Bui, N.H. (2022). Energy consumption and bitcoin market. Asia-Pacific Financial Markets, 29, 79-93. doi: 10.1007/s10690-021-09338-4.
  24. Keister, T., & Sanches, D. (2023). Should central banks issue digital currency? The Review of Economic Studies, 90(1), 404-431. doi: 10.1093/restud/rdac017.
  25. Khosravi, A., & Säämäki, F. (2023). Beyond Bitcoin: Evaluating energy consumption and environmental impact across cryptocurrency projects. Energies, 16(18), article number 6610. doi: 10.3390/en16186610.
  26. Kosse, A., Glowka, M., Mattei, I., & Rice, T. (2023). Will the real stablecoin please stand up? Retrieved from https://www.bis.org/publ/bppdf/bispap141.htm.
  27. Li, J., Li, N., Peng, J., Cui, H., & Wu, Z. (2019). Energy consumption of cryptocurrency mining: A study of electricity consumption in mining cryptocurrencies. Energy, 168, 160-168. doi: 10.1016/j.energy.2018.11.046.
  28. Liu, Y., & Tsyvinski, A. (2021). Risks and returns of cryptocurrency. Review of Financial Studies, 34(6), 2689-2727. doi: 10.1093/rfs/hhaa113.
  29. Luu, H.N., Nguyen, C.P., & Nasir, M.A. (2023). Implications of central bank digital currency for financial stability: Evidence from the global banking sector. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 89, article number 101864. doi: 10.1016/j.intfin.2023.101864.
  30. Makridis, C.A., Fröwis, M., Sridhar, K., & Böhme, R. (2023). The rise of decentralized cryptocurrency exchanges: Evaluating the role of airdrops and governance tokens. Journal of Corporate Finance, 79, article number 102358. doi: 10.1016/j.jcorpfin.2023.102358.
  31. Mankala, S., Durai, A., Padiyar, A., Gkountouna, O., & Mahabir, R. (2023). Understanding public discourse surrounding the impact of Bitcoin on the environment in social media. GeoJournal, 88, 4243-4267. doi: 10.1007/s10708-023-10856-z.
  32. Mattke, J., Maier, C., Reis, L., & Weitzel, T. (2021). Bitcoin investment: A mixed methods study of investment motivations. European Journal of Information Systems, 30(3), 261-285. doi: 10.1080/0960085X.2020.1787109.
  33. McGleenon, B. (2024). Total stablecoin market cap tops $200 billion as onchain lending yields surge. Retrieved from https://www.theblock.co/post/329947/stablecoin-market-cap-200-billion-usd.
  34. Nurkeyeva, G., & Sargaskayeva, A. (2021). The legal regulations and perspectives of cryptocurrency in Kazakhstan. Retrieved from https://chambers.com/articles/the-legal-regulations-and-perspectives-of-cryptocurrency-in-kazakhstan.
  35. Peneder, M. (2022). Digitization and the evolution of money as a social technology of account. Journal of Evolutionary Economics, 32(1), 175-203. doi: 10.1007/s00191-021-00729-4.
  36. Ramos, S.M. (2022). The influence of knowledge about cryptocurrencies on your future. Retrieved from https://repositorio.ulisboa.pt/bitstream/10400.5/26626/1/DM-SMR-2022.pdf.
  37. Reuters. (2025). Stablecoins’ market cap surges to record high as US senate passes bill. Retrieved from https://www.reuters.com/business/finance/stablecoins-market-cap-surges-record-high-us-senate-passes-bill-2025-06-18.
  38. Satmurzaev, A.A., Berdimurat, A., Zhadigerova, O., Saparbaeva, S., Akynov, D.M., & Ahmadiev, R. (2024). Development of cryptocurrencies in the modern economy of Kazakhstan: Factors and indicators. Buketov Business Review, 11429(2), 169-177. doi: 10.31489/2024ec2/178-186.
  39. Subbagari, S. (2024). Counter measures to combat money laundering in the new digital age. Digital Threats: Research and Practice, 5(2), article number 17. doi: 10.1145/3626826.
  40. Tercero-Lucas, D. (2020). A global digital currency to rule them all? A monetary-financial view of the Facebook’s LIBRA for the Euro area. Retrieved from https://ddd.uab.cat/record/232413.
  41. Treiblmaier, H. (2023). Comprehensive research framework for Bitcoin’s energy use: Fundamentals, economic rationale, and a pinch of thermodynamics. Blockchain: Research and Applications, 4(3), article number 100149. doi: 10.1016/j.bcra.2023.100149.
  42. Warkentin, M., & Orgeron, C. (2020). Using the security triad to assess blockchain technology in public sector applications. International Journal of Information Management, 52, article number 102090. doi: 10.1016/j.ijinfomgt.2020.102090.
  43. Wronka, C. (2022). Digital currencies and economic sanctions: The increasing risk of sanction evasion. Journal of Financial Crime, 29(4), 1269-1282. doi: 10.1108/JFC-07-2021-0158.
  44. Xiao, Z., Cui, S., Xiang, L., Liu, P.J., & Zhang, H. (2023). The environmental cost of cryptocurrency: Assessing carbon emissions from bitcoin mining in China. Journal of Digital Economy, 2, 119-136. doi: 10.1016/j.jdec.2023.11.001.
  45. Zehnder, F.O. (2024). An analysis of the adaptability of Switzerland’s financial regulatory framework to blockchain and digital currency innovations. Frontiers in Management Science, 3(5), 47-55. doi: 10.56397/FMS.2024.10.05.
  46. Zhanturina, A. (2023). Fintech in Kazakhstan: Major fintech trends shaping the industry. Retrieved from https://www.finextra.com/blogposting/24843/fintech-in-kazakhstan-major-fintech-trends-shaping-the-industry.
  47. Zhou, D., Liu, X., & Tang, C. (2024). Does the international oil market interact with China’s financial market? New evidence from time-varying higher moments. North American Journal of Economics and Finance, 74, article number 102192. doi: 10.1016/j.najef.2024.102192.

Цитаталоо

Trostyanskiy, G. (2025). Cryptocurrencies and their impact on the global economy. Journal of Osh State University. Economics, 4(1), 8-22. https://doi.org/10.52754/16948734_2025_4(1)_08